Op een avond in Istanbul staat Medea op een tafel. Aan de overkant van het podium ligt een lang stuk stof bezaaid met stenen ter grootte van een vuist. Het publiek begint spontaan te applaudisseren; het geluid wordt steeds luider, totdat het halverwege haar woedende toespraak overgaat in geschreeuw. Vervolgens wordt het donker. Zodra de volgende scène begint, heerst er volledige stilte in de zaal. Dit ritueel herhaalt zich drie keer achter elkaar. Iemand die dit voor het eerst ziet, staat met open mond te kijken. Het bleek de beroemde Turkse acteur Enay Gürler te zijn die op het podium stond. De voorstellingen in Istanbul zijn altijd al weken van tevoren uitverkocht, zelfs als de economie slecht gaat. Elke avond betreden filmsterren het podium.
Dat zegt iets over hoe belangrijk theater is in de Turkse cultuur. Het is geen chique bezigheid of een avondje uit voor rijke mensen. Volkskunst die al heel lang bestaat en nu populairder is dan ooit. Ook Frankfurt heeft die kracht inmiddels ontdekt. Het 12e Turkse Theaterfestival van Frankfurt ging eind mei 2025 van start in het Gallus Theater met het toneelstuk „Yenilmez“, wat in het Engels „Onverslaanbaar“ betekent.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Festival | 12e editie Frankfurt Türkisches Theaterfestival |
| Organisator | Tiyatro Frankfurt / Theater Frankfurt |
| Locatie | Gallus Theater, Frankfurt, Duitsland |
| Datum | 26 mei – 1 juni 2025 |
| Festivalpresident | Kamil Kellecioğlu |
| Eregast | Okan Bayülgen (acteur en regisseur) |
| Erepresident | Tamer Levent |
| Deelnemers | Meer dan honderd artiesten, schrijvers, regisseurs en technici |
| Turkse gemeenschap in Duitsland | 65 jaar aanwezigheid |
| Openingsproductie | “Yenilmez” (“Invincible”) |
Het festival wordt georganiseerd door Tiyatro Frankfurt, met hulp van talrijke culturele organisaties in zowel Turkije als Duitsland. Elk jaar werken meer dan 100 artiesten, regisseurs, schrijvers en technici samen op één podium. Kamil Kellecioğlu, voorzitter van het festival, zei dat het evenement het resultaat was van een lange reis die werd gedreven door passie en overtuiging. Zijn woorden bij de start van het evenement luidden: „Dit is niet zomaar een festival, maar de weerklank van een culturele brug.“
Dat klinkt misschien als loze woorden, maar het is meer dan dat. Als eregast van het festival heeft acteur en regisseur Okan Bayülgen na dertig jaar zijn baan in de media opgezegd om zich fulltime op het theater te richten. „Na al die jaren in de media heb ik voor het theater gekozen als de meest eerlijke manier van communiceren“, verklaarde hij. Bayülgen bracht ook iets ter sprake waar niet veel mensen over praten: een op de vier mensen die vandaag de dag in Duitsland wonen, komt uit een ander land. Deze mensen zien theater, en met name Turks theater, als meer dan alleen een manier om de tijd te verdrijven. Het is wie je bent.
Overigens heerst er een interessante spanning in de theaterwereld in Turkije. Het zwaar gesubsidieerde staatstheater heeft de meeste voorstellingen omdat kaartjes goedkoop zijn en het altijd een groot, trouw publiek heeft gehad. Tegelijkertijd groeit het onafhankelijke theater. Het kost meer en neemt meer risico’s, maar is ook ruimdenkender. Het is waar dat de overheid zich niet bemoeit met die vrije podia, maar veel makers passen zelfcensuur toe. Het is een vreemde paradox dat juist wanneer vrijheid het meest mogelijk lijkt, de druk het sterkst voelbaar is.
In Frankfurt is dat anders, hoewel die druk daar wel aanwezig is. Dat maakt het festival ook vanuit artistiek oogpunt interessant. „Kunst voor het leven, leven voor de kunst“ was het motto dat Tamer Levent, de erevoorzitter van het festival en al jarenlang een drijvende kracht in het Turkse theater, iedereen vroeg te volgen. Hij zei dat het theater een plek is waar mensen emotioneel kunnen genezen. Dat was een behoorlijk gewaagde bewering, maar het ligt niet ver van de waarheid als je ziet hoe vol de zalen zitten.
Ilknur Akdevelioğlu, de Turkse consul-generaal in Frankfurt, vertelde hoe de Turkse gemeenschap de Duitse samenleving al 65 jaar lang ondersteunt, niet alleen politiek of economisch, maar ook cultureel. Ze zei dat theater een van de meest directe manieren is om te laten zien wie je bent en waar je in gelooft, vooral in een tijd waarin digitale vergankelijkheid steeds gangbaarder wordt. Voelt Frankfurt dat ook echt zo? In ieder geval benadrukte burgemeester Mike Josef hoe belangrijk het festival was voor het culturele leven van de stad.
Het feit dat dit festival voet aan de grond heeft gekregen in een grote Europese stad is zeer interessant. Turks theater in Frankfurt is niet zomaar een bijzaak. Het vindt plaats in het hart van de stad, in een echt theater, en krijgt daadwerkelijke steun van de overheid en andere organisaties. De spreker, Bayülgen, vertelt over zijn plannen om met zijn werk naar Oostenrijk en Frankrijk te gaan. „Om samen te leven“, zo verklaarde hij, „hebben we een gemeenschappelijk podium nodig, een gedeelde taal van literatuur en theater.“
Theater: kan het echt een verschil maken? Dat is misschien een te grote belofte. Maar elke uitverkochte zaal in Istanbul heeft al aangetoond dat één zin in een toneelstuk iemands leven kan veranderen.
