Er gaat iets heel rauws uit van een flamencosaal vlak nadat de laatste hiel op de vloer is geslagen. De mensen in de zaal ademen nog na. Je kunt de gitaar in de lucht zien hangen. In de stilte schuilt een sterke politieke lading, die moeilijk te negeren is als je weet wat er al jaren buiten de muren van die zaal in Spanje gaande is.
Madrid is niet de plek waar de flamenco is ontstaan. Die eer komt toe aan Andalusië, dat in het zuidelijkste deel van het land ligt. De kunst daar vindt zijn oorsprong in armoede, migratie en uitsluiting uit de samenleving. Maar Madrid is de plek waar de flamenco is uitgegroeid tot een politieke theatervorm. Het Teatro Flamenco Madrid, dat direct naast de Gran Vía ligt, beweert het eerste theater ter wereld te zijn dat uitsluitend dit soort muziek programmeert. Wauw, dat is een interessante bewering. Maar wat er op dat podium gebeurt, is misschien wel belangrijker dan waar het zich bevindt.
| Categorie | Details |
|---|---|
| Onderwerp | Politiek flamenco-theater in Madrid |
| Regio | Madrid & Andalusië, Spanje |
| Historische oorsprong | 18e–19e eeuw, sociaal gemarginaliseerde gemeenschappen |
| Sleutelbeweging | Flo6x8 – anti-kapitalistische flashmob-groep |
| Protestcontext | 15M (Indignados)-beweging, 2011 |
| Iconische locatie | Teatro Flamenco Madrid, Calle Pez 10, Madrid |
| Ticketprijs | Vanaf €32,00 |
| Voorstellingsduur | 1 uur |
| Culturele erkenning | UNESCO Immaterieel Werelderfgoed |
| Relevante thema’s | Economische crisis, immigratie, genderrollen, anti-austeriteit |
Sommige reisgidsen noemen flamenco niet vaak een vorm van protest. Ik zie de natte jurken voor me, de bloemen in hun haar en de ritmes die met de duimen werden geklopte. Maar het is verkeerd om de geschiedenis romantischer voor te stellen dan ze is. Flamenco is ontstaan onder zigeuners, mijnwerkers en andere kansarme mensen die via het lied hun dagelijkse leed uitten. Teksten uit de 18e en 19e eeuw gaan over honger, verlies en oneerlijke behandeling van mensen. Ze hebben niet veel flair.
Wat dus veranderde, was de manier waarop de flamenco langzaam door het systeem werd geaccepteerd. In de 19e eeuw werd het een publieke show met behulp van commerciële café cantantes. De toeristische sector deed de rest. Die oude woede kwam echter telkens weer terug wanneer de Spaanse economie of regering faalde.
Die spanning liep opnieuw tot het uiterste op na de financiële crisis van 2008 en de strenge bezuinigingsmaatregelen die daarop volgden. Het werkloosheidspercentage in Andalusië behoorde tot de hoogste van Europa. Een enorm aantal Spanjaarden ging in 2011 de straat op als onderdeel van de zogenaamde „15M-beweging“. Het was een golf van vreedzaam protest die niet genegeerd kon worden. Toen ontstond, bijna zonder waarschuwing, de flamenco als een vorm van protest. De flashmobgroep Flo6x8 organiseerde zorgvuldig geplande optredens in bankfilialen en zelfs in het Parlement van Andalusië. Dit was niet als grap bedoeld; het was een politieke actie. De songteksten zijn zeer expliciet over de bankencrisis en de kosten van de Europese reddingspakketten.
Die beelden hebben iets heel krachtigs: dansers die in de hal van een bank rondstampen terwijl verbaasde bankmedewerkers toekijken. Het was theater op de meest ongemakkelijke plek die je je kunt voorstellen. En dat was precies de bedoeling.
Terug in Madrid neemt het Teatro Flamenco Madrid die energie over en zet die om in iets wat je misschien niet zou verwachten: een veilige, persoonlijke ervaring waarin politiek niet altijd voor de hand ligt, maar wel altijd aanwezig is. „Emotions“ is een voorstelling die zang, dans en gitaar combineert, de drie belangrijkste onderdelen van de flamenco. De ruimte is klein genoeg om het gevoel te hebben dat de artiesten je iets vertellen, en niet alleen iets laten zien. Sommige mensen en de dingen die ze op het podium brengen, kunnen dat verhaal een politieke lading geven.
Het zou misschien te gemakkelijk zijn om te zeggen dat elke flamencovoorstelling een politieke daad is. Dat zou niet eerlijk zijn tegenover het vak. Maar het is ook niet eerlijk om de kunst los te koppelen van de gebeurtenissen die haar hebben gevormd tot wat ze is. Spanje kampt nog steeds met oneerlijke economische omstandigheden, immigratieproblemen en een geschiedenis die niet altijd naar waarheid wordt verteld. Flamenco is nog steeds een kunstvorm waarin die spanning aanwezig is, of het nu in een bank of in een theater in Madrid wordt opgevoerd.
Die spanning wordt in stand gehouden door het podium in Madrid. Niet altijd luidruchtig en niet altijd met een bordje. Maar de hakken spreken boekdelen. En wie echt luistert, hoort meer dan alleen een ritme.
