Er hangt altijd iets unieks in de lucht op de Nes. Nee, niet echt. Het is een donkere, smalle straat met kasseien die nat zijn van de regen, die in Amsterdam niet lang blijft liggen. Maar als het om theater gaat, is het misschien wel de meest levendige straat van het land. Hier vind je Frascati. De Brakke Grond. Het theater van het gezelschap. In kleine zalen met grote plannen kregen opkomende kunstenaars hun eerste echte kans, en het publiek wist niet altijd wat het kon verwachten. Cultuur is bedoeld om mensen dat gevoel te geven dat ze niet weten wat er vervolgens gaat gebeuren.
Nu is er nog een andere twijfel. Een die minder creatief is en meer over het leven zelf gaat. „Kunnen we ons dit nog wel veroorloven?“ is een vraag die vaak opduikt in subsidievergaderingen en gemeenteraden. Het antwoord dat je zou verwachten – namelijk dat cultuur geen luxe is, maar een noodzaak – wordt te vaak over het hoofd gezien. Want cultuur is vaak het eerste dat sneuvelt als het misgaat. Het zorgt niet voor veel opschudding in de politiek, het schaadt de verkiezingskansen van de sector niet en het kan zichzelf moeilijk verdedigen. Theatermensen protesteren niet met tractoren op het Malieveld.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Onderwerp | De Nes, theaterstraat in Amsterdam |
| Locatie | Nes, Amsterdam Centrum |
| Type | Culturele infrastructuur / theaterdistrict |
| Bekende theaters | Frascati, De Brakke Grond, Compagnietheater |
| Historische rol | Broedplaats voor vernieuwend toneel en jonge makers |
| Huidig klimaat | Financiële druk door bezuinigingen en post-crisisbeleid |
| Relevantie | Culturele identiteit Amsterdam en Nederland |
| Subsidieafhankelijkheid | Hoog — grotendeels afhankelijk van gemeentelijke en rijksmiddelen |
Dat is jammer. Want als je beter kijkt, is de redenering achter bezuinigingen op cultuur verrassend zwak. We zouden dit al moeten weten, en het is ons ook op andere beleidsterreinen pijnlijk duidelijk gemaakt: bezuinigen op voorzieningen die de samenleving bij elkaar houden, kost op de lange termijn uiteindelijk meer dan investeren. Het strafrechtelijk systeem verloor jarenlang zaken omdat er niet genoeg geld was en het systeem niet goed samenwerkte. Er werden geen boetes betaald. Gedetineerden werden vrijgelaten. Het is goedkoop om te bezuinigen, totdat de rekening komt.
Hetzelfde geldt voor cultuur, hoewel de schade moeilijker te zien is en pas na verloop van tijd zichtbaar wordt. Dit is niet iets wat je in een jaarverslag kunt zien wanneer het podium in de Nes stilvalt. Iemand die het gemaakt heeft, vertrekt naar Berlijn omdat hij daar nog risico’s kan nemen. Jongeren zijn degenen die er nooit een gewoonte van maken om naar het theater te gaan. Dat deel van de stad verliest iets wat het niet precies kan benoemen, maar wel voelt als het weg is. Er is ook een breder perspectief dat je misschien niet zou verwachten in een gesprek over theaters.
Tijdens economische, politieke of sociale crises hebben mensen meer dan normaal behoefte om dingen te begrijpen. Er is meer complotdenken. De onrust neemt toe. Het verlangen naar eenvoudige antwoorden op moeilijke vragen wordt sterker. Voor wie er twijfels over heeft: dat is geen morele aanval; het is gewoon normaal menselijk gedrag. Wanneer mensen met onzekerheid worden geconfronteerd zonder plekken om die onzekerheid te verwerken, te bevragen of te delen, maakt de samenleving het zichzelf moeilijker. Dat is wat theater doet. Ook al doet het dat niet altijd even mooi of goed, het doet het wel.
Een goede manier om hierover na te denken is aan de hand van De Nes. Hier is geen grote boulevard. Het is geen opgepoetste plek voor toeristen. Dat maakt de straat juist sterk: het is de plek waar dingen worden gemaakt die soms mislukken. Cultuur gedijt niet in een samenleving die alleen geld steekt in zaken waarvan zeker is dat ze zullen slagen. Die steekt geld in het bedrijfsleven. Je kunt daarvoor kiezen, maar laten we eerlijk zijn over wat je daarmee opgeeft.
De kans bestaat dat het bezuinigingsbeleid de komende jaren voortduurt. Er staat grote druk op de begrotingen en de politieke wil om cultuur te beschermen is in het verleden zwak geweest. Maar er is een verschil tussen beslissingen nemen en je verschuilen achter de noodzaak om geld te verdienen. Niemand kan zeggen dat er geen geld is voor de Nes terwijl er in andere delen van de begroting, die moeilijk te traceren zijn, miljoenen dollars rondgaan. Die persoon oordeelt over waarde. Dat mag best. Noem het dan ook zo.
Het is niet duur om de Nes binnen te komen. De ruimtes zijn niet erg groot. Mensen die daar werken, verdienen niet veel geld. Ze vragen niet veel; het enige wat ze willen is een plek om te wonen, en het vertrouwen dat wat ze maken goed is voor de samenleving. Vertrouwen is een van de meest waardevolle dingen die we tegenwoordig hebben, nu alles steeds slechter lijkt te worden en de politiek moeite heeft om bij te blijven. Het zou goed zijn als het Nes-podium dat vertrouwen niet zou verliezen. Want als het dat verliest, verliezen wij ook iets.
