De theaters in Berlijn zijn niet meer wat ze vroeger waren. Niet wat betreft het gebouw of de stoelen, maar wat betreft de sfeer. Wie dit jaar een voorstelling heeft gezien die door de jury van het Berliner Theatertreffen was geselecteerd, heeft het misschien al na de eerste paar minuten opgemerkt: dit theater wil je niet alleen overtuigen. Het wil je raken.
Het Berliner Theatertreffen bestaat al meer dan zestig jaar en heeft zich in die tijd moeten aanpassen, soms met succes en soms met de nodige pijn. Elk jaar kiest een jury tien producties uit de Duitstalige theaterwereld die zij „bemerkenswert“ vinden, wat ruwweg vertaald kan worden als „opmerkelijk genoeg om aandacht te verdienen“. Maar wat belangrijk is, verandert. En dit jaar is die verandering heel duidelijk.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Festival | Berliner Theatertreffen |
| Locatie | Berlijn, Duitsland |
| Editie 2026 | 1 – 17 mei 2026 |
| Organisator | Berliner Festspiele |
| Selectie | 10 ‘bemerkenswerte’ producties uit Duitstalig gebied |
| Jury | Zeven theatercritici |
| Deelnemende landen | Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland |
| Oprichting | 1964 (als Berliner Theaterwettbewerb) |
| Financiering | Kulturstiftung des Bundes |
| TT Epiloog 2026 | A Year without Summer van Florentina Holzinger, oktober 2026 |
De selectie voor 2026 valt op omdat die duidelijk neigt naar het fysieke. Voorstellingen die de grenzen verleggen van wat leuk is om naar te kijken en wat je een onbehaaglijk gevoel geeft… Voorstellingen die het publiek niet op afstand houden, maar juist middenin plaatsen, soms letterlijk. ‘A Year without Summer’ van Florentina Holzinger is misschien wel het meest opvallende voorbeeld. De voorstelling kon vanwege planningproblemen niet op het festival worden vertoond, maar is in oktober alsnog te zien als de „TT Epilogue“. Vrouwen in witte jassen zingen rondom een ziekenhuisbed, en op de achtergrond valt de naakte bovenlichaam van een vrouw op. Dit is geen theater voor mensen die graag hun ogen dicht houden.
Het werk van Holzinger maakt deel uit van een bredere trend die het Theatertreffen de afgelopen jaren heeft geprobeerd te volgen, soms voorzichtig en soms met meer overtuiging. Het festival heeft een lange geschiedenis als belangrijk onderdeel van het westerse theater, met alle esthetische voorkeuren die daarbij horen. Niet iedereen heeft die reputatie altijd gewaardeerd. Critici zeggen al lang dat er onvoldoende ruimte is voor nieuwe kunstenaars, avant-gardistisch werk en stemmen en lichamen die niet in de norm passen. Het lijkt erop dat het festival eindelijk aandacht begint te schenken aan die klachten, maar het is nog onduidelijk of dit een blijvende verandering zal worden of slechts een seizoensgebonden trend.
Het mooie aan fysiek theater voor dit festival is dat het moeilijk te negeren is. Je kunt naar de tekst kijken en over het decorontwerp praten, maar het is niet zo eenvoudig om in een recensie te schrijven over een voorstelling die je hart sneller doet kloppen of je maag doet samentrekken. Het spreekt iets aan dat dieper gaat dan woorden. Dat is misschien precies wat het Theatertreffen op dit moment nodig heeft: iets dat verder gaat dan de discussies en mensen samenbrengt door een ongemakkelijke ervaring die ze allemaal delen.
De locatie doet hetzelfde. Met zijn glazen gevel en open foyer is het Haus der Berliner Festspiele een gebouw dat je aan het praten brengt. Maar het echte gesprek vindt ’s avonds plaats, wanneer de gordijnen dicht zijn en het publiek nergens heen kan. Dat is waar theater zijn ware aard laat zien, wanneer er geen uitweg is.
Het is nog te vroeg om te zeggen of de plannen van het Theatertreffen voor dit jaar op de lange termijn zullen slagen. Festivals veranderen langzaam, vooral als ze al meer dan 60 jaar bestaan en veel gewoontes en verwachtingen hebben opgebouwd. Maar dit jaar is er iets anders aan de hand. Een verlangen om het publiek niets te besparen. En dat is misschien wel de interessantste keuze van 2026, meer nog dan welke andere programmatische keuze dan ook.
