Er zijn slechts drie leden van de Piripkura-stam bekend: Tamandua, Pakyi en een vrouw die af en toe wordt gezien, maar van wie de verblijfplaats onbekend is. In de Braziliaanse jungle, waar illegale houtkap en veeteelt steeds dichterbij komen, leiden ze een nomadisch leven. De zoektocht naar Pakyi en Tamandua in het Amazonegebied wordt gevolgd in de film Piripkura, geregisseerd door Mariana Oliva, Bruno Jorge en Renata Terra. Pakyi en Tamandua zijn twee mensen die een manier van leven blijven leiden waar bijna niemand van weet of die niemand voor hen wenst.
Op het International Documentary Film Festival Amsterdam in 2017 won de film de eerste Amsterdam Human Rights Award. Deze prijs, waaraan een geldbedrag van € 25.000 is verbonden, is in het leven geroepen voor films die hedendaagse mondiale mensenrechtenkwesties behandelen. Piripkura voldeed niet alleen inhoudelijk aan deze beschrijving. Bovendien voldeed de film op een manier die de jury verdiende: aangezien de twee personen die gevolgd worden al jaren van de buitenwereld zijn afgesneden, beschrijft de film het onderwerp zo dicht mogelijk bij de kijker in plaats van vanuit een extern perspectief.
Hoewel “ontbossing” het meest voor de hand liggende onderwerp is, dekt het niet volledig de lading van wat de video onderzoekt. De Piripkura leven in een regio die direct en tastbaar onder druk staat door infrastructuur die het regenwoud binnendringt, bosbouw en veeboerderijen die territorium opeisen. Theoretisch erkent de Braziliaanse wet de rechten van inheemse volkeren op hun voorouderlijk land, maar in afgelegen gebieden is de handhaving ervan gevoelig voor politieke veranderingen en commerciële belangen die zwaarder wegen dan de huidige wettelijke bescherming.
De keuze van IDFA om deze prijs voor het eerst toe te kennen aan een film over twee mannen die nauwelijks opvallen voor de buitenwereld, was achteraf gezien logisch, maar destijds niet zo vanzelfsprekend. Ontroerende interviews, getuigenissen en video’s over voor de hand liggende kwesties ontvangen vaak mensenrechtenprijzen.
Het wachten, het zoeken en de onzekerheid of Pakyi en Tamandua nog leven terwijl de filmploeg door de jungle trekt, worden in Piripkura allemaal op een andere manier weergegeven. De kijker wordt door deze stijl gedwongen om zelf ook iets te doen. De jury vond dat dit ook een waardevolle toevoeging was.
Buiten Brazilië krijgt de bredere context van de film weinig structurele aandacht. In het Braziliaanse Amazonegebied leven naar schatting 100 gemeenschappen die bewust contact met de buitenwereld vermijden of in isolatie leven. De Braziliaanse overheidsorganisatie FUNAI houdt de verblijfplaats van deze groepen in de gaten en werkt aan de bescherming van hun land, een missie waaraan door opeenvolgende regeringen wisselende mate van belang is toegekend. Beschermde zones zijn de afgelopen jaren kleiner geworden en de handhavingscapaciteit is afgenomen als gevolg van politieke druk op deze beschermingsactiviteiten.
Mariana Oliva en haar mederegisseurs maakten met Piripkura een film over individuen waarmee ze zich nauwelijks konden verbinden. De film lost dit paradoxale scenario niet op: een verhaal over een stam die in gevaar is gebracht door contact met de buitenwereld en over individuen die niet gefilmd willen worden. Het is echter een aanhoudende bron van spanning. Het meest tastbare resultaat van de €25.000 die ermee gepaard gaat, is waarschijnlijk het feit dat de film een prijs won in Amsterdam en daardoor aandacht vestigde op een probleem dat anders onopgemerkt zou zijn gebleven.
