Papier is altijd de eerste stap. Strips lijken op het eerste gezicht eenvoudig: grote pagina’s, kleine scènes, zwarte inkt op wit papier. Maar wie ooit het Mboa BD Festival in Kameroen heeft bezocht, weet dat die tekeningen het resultaat zijn van iets dat veel groter is dan alleen het vertellen van een verhaal. Die plek heeft een kracht die je niet snel vergeet.
Het Mboa International Festival of Comic Art bestaat sinds 2010 en wordt elk jaar georganiseerd door twee groepen: Collectif A3 uit Yaoundé en Trait Noir uit Douala. Het is geen toeval dat deze twee steden – de politieke hoofdstad en het economische hart van het land – zo belangrijk zijn. Het festival is bedoeld om mensen uit beide delen van Kameroen samen te brengen. Twee steden, twee sferen en één programma dat meerdere dagen duurt. Alles op de rails krijgen is een avontuur, maar het lukt.
De achtste editie, die eind november en begin december 2017 plaatsvond, stond volledig in het teken van „strips en onderwijs“. Hoewel het op het eerste gezicht een saai onderwerp lijkt, is het in feite heel belangrijk en moet het meteen worden aangepakt. Hoe kun je anders moeilijke ideeën uitleggen aan mensen die nauwelijks kunnen lezen? Hoe kun je kinderen bereiken die vroeger niet veel boeken hadden? Het festival zegt altijd: „Door te tekenen.“ Het gebruik van afbeeldingen om verhalen te vertellen.
Ik vind het interessant dat steeds meer internationale organisaties, zoals ngo’s, overheidsinstanties en onderwijsprogramma’s, strips beginnen te gebruiken als communicatiemiddel. Dit is al jaren een belangrijk onderdeel van het Mboa Festival. Het programma omvat workshops, schoolbezoeken en lezingen door gasten uit andere landen. Het lijkt op een kleine academische conferentie, maar het voelt meer als een feest. Die balans is waarschijnlijk het mooiste aan het festival.
Elk jaar maken Kameroense striptekenaars minstens tien nieuwe albums, series of tijdschriften. Voor mensen die op de hoogte zijn van de situatie – beperkte drukmogelijkheden, weinig manieren om het product bij de klanten te krijgen en een markt die nog in ontwikkeling is – is dit een geweldige prestatie. De organisatoren van het festival, onder wie Hervé Noutchaya Tsémo, zijn zich hiervan bewust. Ze laten auteurs niet alleen hun werk tonen, maar geven hen ook de kans om met elkaar te praten, te leren van uitgevers uit andere landen en contacten te leggen die anders nooit tot stand zouden zijn gekomen.
Het festival wordt nog interessanter door de aanwezigheid van kunstenaars uit de hele wereld, zoals de Franse kunstenaar Emmanuel Lépage, die bekendstaat om zijn grafische journalistiek en zijn werk over Tsjernobyl. Het is geen klein, lokaal evenement; het is een uitwisseling. Tijdens een workshop staat Lépage naast Kameroense studenten en tekent, luistert en beantwoordt vragen. Dit soort evenementen zijn moeilijk te organiseren, maar blijven je bij.
Net als veel andere culturele evenementen op het continent is het Mboa Festival altijd hetzelfde. Het is geen kortstondige opwinding, maar een jaarlijks terugkerend evenement dat al meer dan vijftien jaar plaatsvindt. Daar is doorzettingsvermogen voor nodig. Het is ook belangrijk om mensen te hebben die geloven in het werk dat wordt gemaakt, en die groep lijkt te groeien.
Het is niet duidelijk of het festival ooit zal uitgroeien tot iets groters, zoals in Europa of Noord-Amerika. Misschien was dat ook niet de bedoeling. Een festival dat trouw blijft aan zijn stad, cultuur en verhalen is bijzonder. Niet door enorm groot te worden, maar door trouw te blijven aan waar strips om draaien: een venster op de wereld, getekend door mensen die er middenin leven. Het Mboa BD Festival is al heel lang van grote waarde.
