Zoals zoveel mooie dingen begon het in een café. Drie vrienden – een muziekjournalist, een filmfan en een kunstenaar – zaten in Barcelona te discussiëren over iets dat nog niet bestond. Elektronische muziek werd nergens serieus genomen. Er was geen podium waar de dj als een kunstenaar werd behandeld, en er was geen evenement waar technologie en creativiteit op gelijke voet werden behandeld. Sergi Caballero, Enric Palau en Ricard Robles besloten het zelf op te zetten. Het was juni 1994 toen het Sónar Festival van start ging in het Museu d’Art Contemporani de Barcelona. Er kwamen meteen bijna 6.000 mensen op af.
Dat lijkt misschien niet veel voor een festival dat nu bekendstaat als een van de belangrijkste muziekevenementen ter wereld. Die eerste editie was echter anders. Niet zozeer vanwege de omvang, maar vanwege wat het beoogde te bereiken. Overdag vond Sónar by Day plaats in een museum. Daar viel niet aan te tornen. De oprichters van de groep wilden heel graag laten zien dat elektronische muziek een plaats heeft in de cultuur, niet alleen achter de bar van een nachtclub. DJ’s als Sven Väth en Laurent Garnier draaiden op een podium met verlichting, niet in een donkere kelder. Die verandering in 1994 was nog niet zo groot.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Naam | Sónar Festival |
| Volledige naam | Festival of Advanced Music and Multimedia Art |
| Opgericht | 1994 |
| Locatie | Barcelona, Spanje |
| Oprichters | Ricard Robles, Enric Palau, Sergi Caballero |
| Bezoekers (eerste editie) | ~6.000 |
| Bezoekers (record) | 126.000 (2018) |
| Onderdelen | Sónar by Day, Sónar by Night, Sónar+D |
| Internationale edities | Bogotá, Buenos Aires, Hong Kong, Reykjavik, Lissabon, Istanbul |
| Economische impact | 126 miljoen euro (rapport 2015) |
| Website | sonar.es |
Vanaf dat moment groeide het Sónar-festival in Barcelona ongelooflijk snel. Al in 1995 kwamen er twee keer zoveel mensen. In 1996 waren dat er 18.000. In 2000 was het aantal gestegen tot meer dan vijftigduizend. Het is interessant hoe snel een festival dat geen grote plannen voor de toekomst had, over de hele wereld populair werd. Misschien had het iets te maken met de timing – in Europa waren de jaren negentig een hoogtijdagen voor elektronische muziek. Sónar deed echter meer dan alleen op die golf meesurfen. Het gaf de golf de richting aan.
Muziek en technologie waren op het festival duidelijk met elkaar verweven, waardoor het zich onderscheidde. Het conferentiegedeelte, Sónar+D, ging officieel van start in 2013. Het vormde vanaf het begin een belangrijk onderdeel van het evenement, met een technologiebeurs en een platenbeurs tijdens de eerste editie. Een festival dat technologie als achtergrond gebruikt, is niet hetzelfde als een festival dat technologie als uitgangspunt voor kunst gebruikt. Dat is wat Sónar deed. Er waren bedrijven, ontwerpers, ontwikkelaars en muzikanten allemaal in één ruimte bijeen. Dat was en is nog steeds zeer ongebruikelijk.
Het is gemakkelijk te berekenen hoeveel dit de economie van Barcelona oplevert. Een apart rapport uit 2015 stelde dat het effect op de financiën van de stad 126 miljoen euro bedroeg, ofwel ongeveer 560 euro per bezoeker. Maar Palau zegt al jaren dat hij meer geeft om de culturele waarde dan om de economische waarde. Als oprichter van een festival is dat te verwachten. In het geval van Sónar is het moeilijk om het niet met hem eens te zijn. Het festival werd in 2017 door de New York Times een „Europese instelling“ genoemd. Er ontstonden langdurige relaties tussen het festival en artiesten als Björk, Kraftwerk, Richie Hawtin en Ryuichi Sakamoto.
Deze artiesten kwamen hun nieuwste werk ten gehore brengen en boekten ook optredens op het festival. Het is ook interessant om te zien hoe Sónar is veranderd zonder zijn unieke karakter te verliezen. Het festival verplaatste zijn evenement in Barcelona van juni naar juli 2019 en voegde latin-, trap- en reggaetonmuziek toe aan het programma.
In het begin van de jaren 2000 ging er veel aandacht uit naar Braziliaanse artiesten, wier muziek heel anders was dan de techno waarmee het festival begon. Dat had gemakkelijk kunnen uitmonden in een identiteitscrisis. In plaats daarvan werd het een voorbeeld van hoe veerkrachtig mensen kunnen zijn. Sónar heeft altijd gezegd dat het draait om creativiteit in de breedste zin van het woord, en het is duidelijk dat het daar ook in gelooft.
Uiteindelijk is het moeilijk om een festival te beschrijven dat tegelijkertijd ook een museum, een techconferentie, een dansvloer en een cultureel laboratorium is. Maar misschien is dat juist de reden waarom Sónar dertig jaar na de eerste avond in Barcelona nog steeds belangrijk is. Drie mensen kwamen op het idee dat creativiteit en baanbrekende technologie niet met elkaar in strijd hoeven te zijn. Die gedachte bleek meer te zijn dan alleen maar een feestje.
