Ergens voor het podium op een groot festival staat iemand te huilen – midden in de menigte, omringd door lichteffecten, en voel je de bas in je borst. Het nummer heeft iets losgemaakt dat al heel lang opgesloten zat, niet uit wanhoop of door een kapotte slok alcohol. Iedereen die dit ooit heeft meegemaakt, zal het direct herkennen. Voor degenen die het nog nooit hebben meegemaakt, is het misschien onbegrijpelijk. Het fenomeen is echter reëel, neemt toe en er zijn genoeg gegevens om serieus onderzoek te rechtvaardigen.
Vergeleken met eerdere generaties bezoeken jongere mensen festivals met specifieke doelen. Niet alleen voor het feest, niet alleen voor de muziek, maar voor iets ongrijpbaars en tegelijkertijd vergelijkbaar met wat mensen vroeger alleen zochten bij een dokter: het loslaten van emoties, even ontsnappen aan de dagelijkse sleur, iets voelen zonder het te hoeven uitleggen, door gebruik te maken van de anonimiteit van een grote menigte.
Dit heeft een duidelijke neurochemische basis. Mezingen met tienduizenden mensen tegelijk of synchroon dansen op een krachtige baslijn zorgen ervoor dat dopamine, endorfine en oxytocine vrijkomen. Dit zijn dezelfde stoffen die plezier en sociale verbondenheid bevorderen.
Bovendien activeert livemuziek de amygdala, het hersengebied dat verantwoordelijk is voor het verwerken van emoties, veel meer dan dezelfde muziek alleen via oordopjes te beluisteren. Vergeleken met thuis naar hetzelfde nummer luisteren, is er iets bijzonders aan fysiek aanwezig zijn, het geluid van een echte bron horen en het delen met honderden of duizenden anderen.
De term ‘collectieve opwinding’ wordt door psychologen gebruikt om deze toestand van gedeelde intensiteit te beschrijven, waarbij een groot aantal mensen een emotionele gebeurtenis deelt. Het vermindert direct gevoelens van eenzaamheid op een manier die moeilijk buiten die context te evenaren is.
Dit krijg je niet tijdens een therapiesessie. Een vriend bellen helpt ook niet. Het gevoel van eenzaamheid dat de jeugd van tegenwoordig als achtergrondgeluid met zich meedraagt, wordt echter enigszins verzacht wanneer je midden op een veld staat terwijl tienduizend mensen om je heen hetzelfde refrein zingen.
De infrastructuur van grote festivals begint dit te erkennen. Als de drukte en de emoties de bezoekers te veel worden, heeft Glastonbury speciale zones ingericht met hulpverleners in de geestelijke gezondheidszorg, waar ze tot rust kunnen komen.
Het Zendo Project op Burning Man is een plek die speciaal is ontworpen voor iedereen die een intense of overweldigende gebeurtenis meemaakt. Voor festivalgangers die emotioneel worstelen, biedt Boom Festival in Portugal Kosmicare, een holistische genezingsdienst. Dit zijn geen onbelangrijke zaken aan de rand van het programma. Ze laten zien dat festivals voor een groeiend deel van het publiek meer zijn dan alleen entertainment.
Het is moeilijk te bepalen of dit een permanente verandering is in de manier waarop jongeren festivals beleven, of een tijdelijke reactie op een periode van verhoogde mentale druk. Festivals spelen echter wel in op de reële vraag naar dit soort ruimtes. Bovendien lijkt het waarschijnlijk dat de behoefte eraan niet zal verdwijnen zodra de stressindex daalt. Mensen die ooit hebben ontdekt dat een festivalbezoek een kant van zichzelf naar boven brengt die elders onbereikbaar is, keren terug voor die ervaring.
