Sommige festivals bezoek je puur om naar de muziek te luisteren. Maar er zijn ook festivals die je iets diepers laten voelen, iets wat moeilijk onder woorden te brengen is, maar wat er zeker is. Het Sziget Festival in Boedapest behoort al jaren tot die tweede categorie. Het eiland lijkt in 2026 echter weer te veranderen, en dat komt niet alleen doordat er grote namen optreden.
De toon van het festival is veranderd sinds het vorig jaar weer in Hongaarse handen is gekomen, met oprichter Károly Gerendai opnieuw aan het roer. Niet radicaal of in één keer, maar op een manier die mensen die de gebeurtenissen hebben gevolgd, konden zien. Gerendai was heel duidelijk dat hij Sziget zijn eigen identiteit terug wilde geven, die leek te zijn vervaagd in de jaren dat investeringsmaatschappijen de leiding hadden. Naast wat ze horen, speelt ook hoe mensen zich op het eiland voelen een grote rol in wie ze zijn.
Het meest concrete teken hiervan is de start van de SZociety-beweging. Het festival, dat wordt georganiseerd door de SZiget SZociety Foundation, draait volledig om de mentale stress waarmee tieners en jongvolwassenen (16–25) dagelijks te maken hebben. Er is stress, het onzichtbare werk van zorgprofessionals en een generatie die opgroeit in een wereld met veel te doen en weinig ruimte om op adem te komen. Als reactie hierop maakt het festival geen campagnevideo of hashtag. In plaats daarvan creëert het een ecosysteem dat professionals in de geestelijke gezondheidszorg en gemeenschappen het hele jaar door ondersteunt.
Dat is een grote verandering voor een groep die jarenlang bekend stond om het organiseren van de grootste popevenementen in Centraal-Europa. Op dit moment weten we niet of het daadwerkelijk zal werken of dat het slechts een mooi gebaar is. Maar het doel lijkt belangrijker dan wat veel andere festivals in deze regio proberen te doen. Er wordt ook een andere prijs uitgereikt, de SZuper SZociety Award. De jongeren die meedoen, mogen kiezen wie er wint.
Schoolpsychologen, ngo’s en mensen die digitale dingen maken, krijgen veel aandacht. Je hebt een keuze, en die is niet gering. Sziget wilde al eerder meer zijn dan alleen een feestlocatie. Onderzoeker Viktória Pap schreef in haar proefschrift over hoe het festival mensen door de jaren heen gevoelens heeft bezorgd die moeilijk onder woorden te brengen zijn. Er heerst een sfeer die mensen nergens anders lijken te vinden. Ze komen voor meer dan alleen de concerten. Die observatie, die is gebaseerd op zes jaar veldwerk en mentale mapping, klinkt misschien vaag, maar is eigenlijk heel eenvoudig. Het is duidelijk voor iedereen die een week op het eiland heeft doorgebracht.
De vraag is of dit nieuwe onderdeel van Sziget dat gevoel versterkt of juist alledaagser maakt. Een organisatie die van bovenaf werkt en een die van onderaf groeit, staan haaks op elkaar. Wanneer festivals zich richten op welzijn als idee, bestaat de kans dat welzijn verandert in een product. Die dreiging is reëel. Maar als een van de grootste festivals van Europa zijn podium gebruikt om schoolpsychologen te eren en aandacht te vragen voor de druk waaronder tieners en jongvolwassenen staan, dan moet dat serieus worden genomen.
Eén ding is zeker: Sziget 2026 zal meer lagen hebben dan een normale festivalzomer. Er staat dit jaar veel muziek op het programma en Day Zero keert terug, maar er staat ook iets op het programma dat je niet zomaar in een setlist zult vinden. Het eiland zet enkele voorzichtige maar duidelijke stappen om er een plek van te maken waar geestelijke gezondheid niet iets is om te verbergen, maar iets om op voort te bouwen.
