Een manager rent tijdens de werkweek naar de douane in de haven van Antwerpen. Niet voor zijn eigen werk. Maar voor de mensen uit zijn groep die vastzitten aan de Britse grens omdat een douanebeambte een pagina uit hun ATA-dekblad heeft gescheurd. Hoewel het optreden doorgaat en de zaal vol zit, komt er niets van de grond. Dit is geen erg interessant verhaal. Het is eigenlijk al bijna de norm geworden.
In de jaren sinds het Verenigd Koninkrijk op 1 januari 2021 officieel uit de EU is gestapt, is touren veranderd van een spannend avontuur in een mijnenveld van bureaucratische rompslomp. Er zijn regels. Ze veranderen voortdurend, worden op verschillende manieren toegepast en niemand, zelfs de douaneambtenaren niet, lijkt ze volledig te begrijpen. De festivalcultuur in het Verenigd Koninkrijk en de rest van Europa kan de gevolgen van dit probleem nu voelen en zien.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Onderwerp | Impact van Brexit op festivalcultuur en livemuziek |
| Betrokken regio’s | Verenigd Koninkrijk, Europese Unie (o.a. België, Nederland) |
| Sleuteljaar | 2021 (einde transitieperiode) |
| Kernproblemen | Werkvergunningen, ATA-carnets, verzekeringspremies, dubbele belasting |
| Betrokken sectoren | Livemuziek, festivals, toermateriaal, culturele organisaties |
| Relevante documenten | Trade and Cooperation Agreement (TCA), ETA-systeem |
| Kostprijs ETA | £16 per aanvraag, 2 jaar geldig |
| Daling Britse acts op EU-festivals | Circa een derde minder vergeleken met pre-Brexit |
Denk maar eens aan hoe het vroeger was. Vóór de Brexit had je alleen een geldig identiteitsbewijs nodig om de grens over te steken. Er was geen enkel formulier dat een gitarist moest invullen om met zijn versterker naar Londen te rijden. Die tijden zijn voorbij. Nu heb je een internationaal paspoort nodig, een elektronische reisvergunning van zestien pond, een sponsorverklaring van je lokale promotor en een ATA-carnet. Dit is een document waarop het serienummer, het gewicht en de waarde van elk instrument, pedaal en elke kabel staan vermeld. Met al die papieren ga je vier keer door de douane. Je hoopt vier keer dat de persoon achter de balie weet wat hij of zij met dat papier aan moet.
Je zou kunnen denken dat dit slechts een logistiek probleem is voor grote acts die op tournee gaan. Maar voor jonge bands ligt het anders. Het duurt niet lang voordat de vaste administratieve kosten van een carnet en de variabele kosten op basis van de totale waarde van de apparatuur aardig oplopen. Daarnaast zijn er nog de verzekeringskosten. Sinds de Brexit zijn die flink gestegen. Een reden hiervoor is dat de wetgeving rond schade aan of verlies van apparatuur tijdens grensoverschrijdend vervoer een stuk ingewikkelder is geworden. Er is nu een speciale dekking nodig voor zaken die vroeger onder een standaardpolis vielen. Dit kost geld dat kleine bands niet hebben.
Er speelt nog iets anders mee dat je niet kunt zien of aanraken, maar dat misschien net zo erg is. De twijfel zelf zorgt ervoor dat alles trager verloopt. Managers die vroeger zomaar een optreden in Londen boekten als een makkelijke manier om een carrière in een ander land te beginnen, denken er nu twee keer over na. “Durven we het aan?” is nu de vraag, niet “Kunnen we dit doen?” Als het elke keer door de douane gaan urenlange wachttijden, een boete of zelfs de teruggave van apparatuur kan opleveren, speelt dat een grote rol bij de beslissing. Zoals uit de cijfers blijkt, is het aantal Britse acts op Europese festivals ongeveer een derde minder dan vóór de Brexit.
Ook het Verenigd Koninkrijk heeft hier moeite mee. De kosten voor het boeken van Europese acts stijgen voor festivals die veel internationale acts nodig hebben. Nu krijgen artiesten van het vasteland te maken met dezelfde bureaucratische problemen als Britse artiesten, maar dan in omgekeerde richting. Daardoor kost het meer en lijkt het minder aantrekkelijk. Er is een duidelijke verschuiving naar lokale en nationale programmering, wat niet altijd een keuze is omwille van de kunst, maar omdat het nu eenmaal moet.
Het is gemakkelijk om de Brexit alleen als een politiek verhaal te zien. Maar in de muziekwereld draait het vooral om mensen. Het verhaal van een band die urenlang aan een grens moest wachten omdat een ambtenaar een carnet verkeerd had afgestempeld. Van een artiestenmanager die midden in de nacht naar een haven rijdt om zijn artiesten een lift te geven. Van een jong muzikantenkoppel dat besluit Londen te verlaten omdat de mogelijke voordelen nu groter zijn dan de risico’s.
Het is niet duidelijk of hier verandering in komt. Er zijn gesprekken gaande over het bieden van flexibelere werktijden aan cultuurwerkers. Het valt nog te bezien of deze tot concrete maatregelen zullen leiden. Pas dan zal de festivalcultuur aan beide kanten van het Kanaal ophouden te boeten voor een keuze uit 2016 die nog steeds niet volledig is opgelost.
