Op de Nes gebeurt er iets verbazingwekkends. Iedereen die de afgelopen jaren afstudeervoorstellingen heeft bijgewoond op het ITs Festival Amsterdam, zal een verandering opmerken die moeilijk onder woorden te brengen is, maar die direct voelbaar is zodra de lichten doven en het podium in beeld komt. De decors worden minder groot. Sterker nog, ze verdwijnen bijna helemaal. Toch lijken de voorstellingen hierdoor nog krachtiger te worden.
Al decennia lang is het ITs Festival dé plek waar opkomende theatermakers voor het eerst echt laten zien wat ze in huis hebben. Iedereen van toneelscholen uit het hele land pakt zijn koffers, sleept zijn decors naar Amsterdam en neemt gedurende een paar intense dagen de Nes over. Voor veel afgestudeerden is dit ritueel belangrijker dan welk examen dan ook. Patsy Kroonenberg, afgestudeerd aan de HKU in 2020, verwoordde het treffend: „Dit is iets waar je vanaf het allereerste jaar aan denkt, iets wat je weet: hier zal ik straks staan.“ Dat sterke gevoel van lotsbestemming zit diep.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Festival | ITs Festival Amsterdam |
| Opgericht | 1989–1990 |
| Type | Jaarlijks Nederlands theaterfestival |
| Deelnemers | Afstuderende theater- en dansgezelschappen, binnen- en buitenlands |
| Genre | Toneel, dans, kleinkunst, mime, performance |
| Locaties | Compagnietheater, Frascati, De Brakke Grond, Vondelpark e.a. |
| Artistiek directeur | Theu Boermans (vanaf 2005) |
| Bijzonderheid | Springplankfestival voor jonge podiumkunstenaars |
| Recente editie | ITs ON TOUR (2020, vanwege coronabeperkingen) |
Maar er is in de loop der jaren iets veranderd in wat ze tot dan toe meesleepten. Vroeger kwamen mensen soms met grote constructies zoals vleugels, bouwwerken en vrachtwagenladingen rekwisieten. Tegenwoordig kiezen steeds meer makers voor het tegenovergestelde. Een stoel. Een lichtbalk. Een lege vloer. Het lijkt bijna een statement, maar de makers zeggen vaak dat dat niet zo is.
Daar zou een goede reden voor kunnen zijn. Het kost geld om met een busje vol decorstukken te reizen, en de meeste afgestudeerden hebben dat geld niet. De theateropleidingen geven wat ze kunnen, maar het geld voor een reis naar Amsterdam aan het eind van het jaar wordt niet gelijk verdeeld. Maar de verschuiving naar minimalisme lijkt om meer te gaan dan alleen het gemak. Die keuze op zich heeft iets – iets bewusts en uit vrije wil.
De voorstellingen die voor de IT’s van 2020 zijn gekozen, geven ons hier een voorproefje van. Vier performers van de opleiding Performance in Maastricht maakten ‘People on Display’, dat ging over aanwezig zijn en gezien worden. Geen groot decor. Wat ze uitvoerden, was het materiaal. Een ander stuk in deze trant was ‘Slice of Life’ van Isabel Hees, een actrice die afstudeerde aan de HKU. De voorstelling was het decor. Wat er op de vloer stond, was niet zo belangrijk als wat er tussen de mensen gebeurde.
Hélène Vrijdag, een van de makers van ‘People on Display’, vertelde hoe de uitgestelde tournee en de lege repetitieruimtes in 2020 haar hadden geleerd om het beste te halen uit wat ze heeft. “Ik merk dat alle concepten die ik momenteel ontwikkel, eigenlijk gaan over trajecten, over traagheid.” Je zou gemakkelijk kunnen denken dat dit slechts het gevolg is van een heel slecht jaar, maar er lijkt meer aan de hand te zijn dan dat. Een groep mensen die hun kijk op theater hebben veranderd en minder bewijs en meer verkenning willen bieden.
Op het podium is dat verschil te zien. Een acteur moet op een minimalistisch podium juist meer doen, niet minder. Er is geen decor om de sfeer te zetten voordat de eerste zin wordt uitgesproken. We kunnen niet zeggen waar we zijn, omdat er niets is. Het lichaam, de tekst en de stilte zijn de bronnen waaruit alles moet voortkomen. Dat is een moedige keuze voor een student die net vier jaar opleiding achter de rug heeft. Het laat niet veel ruimte om je te verschuilen.
