Omdat een vakantie in 1975 financieel niet haalbaar was, organiseerde een groep buurtbewoners van de Bijlmermeer een voetbaltoernooi voor jongeren uit de buurt gedurende de zomer. Het concept was simpel: geef die kinderen een plek om naartoe te gaan. Wat er vervolgens gebeurde – de geleidelijke ontwikkeling van een lokale competitie tot een van de grootste zomerfestivals van Nederland – is zo’n verhaal dat je niet snel zult vergeten.
Het Kwaku Zomerfestival, dat inmiddels 51 jaar bestaat, trekt jaarlijks zo’n 300.000 bezoekers naar het Nelson Mandela Park in Amsterdam-Zuidoost. Elk van de vier weekenden in juli en augustus, verdeeld over zaterdag en zondag, heeft een eigen tijdslot en karakter. Hoewel het festival officieel een van de grootste evenementen van de stad is, heeft het een authentieke band met de buurt waar het begon weten te behouden, iets wat grotere festivals vaak verliezen naarmate ze uitbreiden.
Buiten Amsterdam wordt de Bijlmermeer al lange tijd gekenmerkt door problemen zoals criminaliteit, sociaaleconomische achterstand en een slechte stadsplanning. Kwaku draait dat beeld om. Het festival eert Zuidoost-Amsterdam als cultureel centrum, waar Somaliërs, Ghanezen, Surinamers, Antillen en talloze andere mensen samenleven en op hun eigen unieke manier bijdragen. Dat is meer dan alleen retoriek; het is duidelijk te zien in het programma, de gerechten, de muziek en de mensen die elk weekend samenkomen op het grasveld van Nelson Mandela Park.
De foodmarkt is vaak het eerste tastbare voorbeeld van wat Kwaku voor toeristen betekent. Zuid-Amerikaanse gefrituurde snacks, Afrikaanse gerechten, Koreaanse taco’s, Surinaamse spareribs en Caribische streetfood staan allemaal uitgestald in rijen kraampjes. De geur op een zaterdagmiddag, wanneer de kraampjes op volle toeren draaien, is de beste manier om te begrijpen waarom mensen specifiek voor het eten naar Kwaku komen, zelfs als ze geen voetbal kijken en de muziek pas later op de avond begint. Het is een aanbod dat je nergens anders in Amsterdam in deze concentratie vindt.
Een van de evenementen van Queer & Pride Amsterdam is Pink Kwaku, dat plaatsvindt op de voorlaatste zondag van juli. Het is een van de meest uitbundige dagen van het festival, waarop de festiviteiten een uitgesproken vrolijke toon aannemen en de diversiteit van Kwaku zich uitstrekt tot gender en seksualiteit. Het zegt iets over hoe Kwaku zichzelf ziet dat een festival in Zuidoost-Amsterdam, dat zijn oorsprong vindt in een gemeenschap die over het algemeen niet als LGBTQIA+-vriendelijk wordt beschouwd, zo’n dag als essentieel onderdeel van het programma plant.
En dan is er natuurlijk nog het voetbal. Het festival dat eromheen is ontstaan, heeft het niet laten verdwijnen. De debatten, dansvoorstellingen, filmvertoningen en missverkiezingen vinden allemaal tegelijk met de wedstrijden plaats. Dat sport en cultuur tegelijkertijd op hetzelfde terrein bestaan, is geen toeval; het is juist noodzakelijk. Het was de eerste beslissing die in 1975 werd genomen en het festival is daar nooit van afgeweken.
