Waarom de ticketprijzen van Amsterdamse festivals dit jaar de culturele elite scheiden van de rest van de stad

Het festivalterrein is op een bepaalde manier veranderd. Niet wat betreft de bands of de muziek, maar wel wat betreft de artiesten. Wie kan daar eigenlijk nog optreden? Dit jaar kost een weekendkaartje voor Lowlands 365 euro. De prijs voor Down The Rabbit Hole bedraagt 329 euro. Op dit moment kost de Zwarte Cross 220 euro. Vroeger was het het feest van de gemiddelde Nederlander met modder aan zijn laarzen. Dat zijn geen kleine bedragen meer. Dat zijn de grenzen.

Net als het plannen van een vakantie is een festivalweekend een financiële afweging geworden voor iemand met een gemiddeld salaris in Amsterdam. Dat komt doordat de huurprijzen stijgen en de voedselprijzen ook omhoog gaan. Veel mensen betalen voor deze trip meer dan voor een weekje weg. Volgens Martijn Mulder van de Erasmus Universiteit Rotterdam moet je voor meer betalen dan alleen het kaartje. Je moet ook betalen voor vervoer, eten op het terrein en misschien een plek om te overnachten. Dat loopt allemaal heel snel op.

Dat Lowlands-kaartje kostte tien jaar geleden 175 euro. Dat is niet niks; dat is een verdubbeling. Die stijging is ook niet alleen te wijten aan inflatie. De gages van artiesten stijgen, de productiekosten stijgen, de energiekosten stijgen en beveiligings- en logistiekmedewerkers krijgen meer betaald. De kosten van alles wat een festival mogelijk maakt, zijn gestegen. Er wordt gezegd dat de organisatoren geen keuze hebben. Ide Koffeman, festivaldirecteur van Down, zei nuchter: „We stellen een programma van internationaal kaliber samen.” De directe kosten zijn erg hoog. Dat is hoogstwaarschijnlijk waar. De rekening voor de bezoeker wordt er echter niet lager op.

Er vindt nu een soort stille selectie plaats, die zowel in de stad als in heel Nederland waarneembaar is. Er is niets officieels of bewusts aan, maar het is wel reëel. Festivals waar vroeger mensen uit alle lagen van de bevolking naartoe gingen, worden langzaam maar zeker alleen nog maar voor rijke mensen. Mensen die kunnen kiezen. En als twee van hun drie vrienden zeggen: „Ik kan er dit jaar niet bij zijn“, dan gaat die persoon ook niet. In het echte leven werkt het zo. Festivals brengen mensen bij elkaar. Mensen raken buitengesloten als de prijs hen de toegang ontzegt.

Appelpop in Tiel is misschien wel het pijnlijkste voorbeeld hiervan. Dit jaar kost de toegang tot het laatste grote gratis festival van Nederland voor het eerst dertig euro. Programmeur Martijn van Kuilenburg is eerlijk over de reden: het weer is al drie jaar op rij slecht, de winstmarges zijn gekrompen en de kosten blijven stijgen. Dat is logisch. Toch gaat er iets verloren als ook de laatste plek waar muziekliefhebbers gratis naartoe kunnen, geld gaat kosten. Het verwachte aantal bezoekers is gedaald van 100.000 per dag naar 30.000 tot 40.000. Dat zegt genoeg.

Er is ook een gedragsverandering gaande. Mensen stellen het kopen van kaartjes uit tot later, kijken of hun vrienden gaan en checken het weer. Via doorverkoopplatforms kun je vlak voor het festival een kaartje voor minder geld krijgen. Vroeg boeken is niet meer zo belangrijk. Festivals hebben het hierdoor moeilijk: ze weten niet hoeveel geld ze zullen verdienen en de planning wordt lastiger. Dit jaar bezochten 42.000 mensen Down the Rabbit Hole, in plaats van 50.000 vorig jaar. Het festival is van locatie veranderd. Dat is een goed antwoord, en het is ook een signaal.

Het is misschien nog te vroeg om te zeggen dat Amsterdam niet langer bekend staat om zijn festivals. Het gevoel dat de lat steeds hoger wordt gelegd, is moeilijk onder woorden te brengen, maar duidelijk als je er middenin zit. Niet voor iedereen. Maar zeker wel voor mensen die 300 euro veel geld vinden. En dat zijn er meer dan mensen die in de festivalwereld misschien zouden willen toegeven. Festivals zullen blijven bestaan, daar bestaat geen twijfel over. Er zullen nog steeds grote namen zijn, zoals Lowlands. De vraag is voor wie ze zullen blijven bestaan.