Tien jaar geleden zou de apparatuur in het IDlab van de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam niet geschikt zijn geweest voor een toneelschool. Bewegingsgevoelige lichtinstallaties. Videosoftware met realtime rendering van scènes. Microfoonsystemen die zijn afgesteld voor ruimtelijk geluid. Het bouwen van een digitale omgeving die net zozeer onderdeel is van hun performance als hun stem of lichaam, is iets wat studenten in deze lessen leren op een manier die geen van hun voorgangers heeft gedaan.
Nederlandse toneelscholen hebben hun curricula op een manier aangepast die verder gaat dan alleen maar zeggen: “we bieden nu ook een cursus digitale media aan.” Het houdt in dat ze herdefiniëren wat een acteur in 2026 moet kunnen. Naast acteren, is er ook ontwerpen, filmen, opnemen en soms programmeren. Deze breedte is noodzakelijk voor de arbeidsmarkt waarvoor de opleidingen hun studenten opleiden. Een performer die alleen voor een fysiek publiek kan optreden, is minder flexibel dan iemand die ook een eigen digitale set kan creëren, een selftape kan bedienen en kan optreden voor een camera die niet het publiek is, maar een scherm dat later bekeken wordt.
In Arnhem en Enschede biedt ArtEZ een opleiding Compositie voor Film en Theater aan die specifiek digitale mediaproductie, acteren en muziek integreert. De omschrijving van de opleiding als “gedurfde, eigenzinnige” makers sluit aan bij het type persoon dat men hoopt op te leiden: mensen die hun eigen werk creëren, produceren en uitvoeren, in plaats van te wachten tot iemand hen een rol toewijst. Dit vereist vaardigheden die verder gaan dan de traditionele conservatoriumopleiding.
De meest voor de hand liggende technische verandering is de integratie van VR en AR in de performancelessen. Een aparte bewegingstaal, een andere timing en een ander begrip van hoe ruimte functioneert wanneer die ruimte zelf een ontwerp is, zijn nodig voor virtual reality als podium – een performance die plaatsvindt in een digitale wereld die de kijker ervaart via een headset in plaats van in een fysieke ruimte. Leerlingen die zich in die omgeving bedreven voelen, kunnen functioneren in situaties die voor artiesten uit eerdere generaties simpelweg onbereikbaar waren.
Het besef dat de meeste hedendaagse audities via zelfgemaakte opnames, videoverbindingen en schermchats plaatsvinden in plaats van persoonlijk, heeft geleid tot de ontwikkeling van multimodale audities als een apart onderdeel van veel lesprogramma’s. Een leerling mist een talent dat direct van invloed is op zijn of haar carrièremogelijkheden als hij of zij een foutloze auditie in het theater kan spelen, maar niet in staat is om die scène op te nemen, te belichten en te monteren voor een online inzending.
