Er was een moment halverwege de voorstelling in Theater Amsterdam waarop alle 1.600 kinderen in één keer ophielden met praten. Niet omdat iemand jullie had gezegd dat jullie stil moesten zijn. Er was iets nieuws op het podium dat ze nog nooit eerder hadden gezien. Het was alsof licht twee dingen tegelijk kon zijn. Het was een experiment dat je niet echt kunt uitleggen zonder drie jaar natuurkunde te hebben gestudeerd, maar ze wisten gewoon wat het betekende. Misschien wel het meest verbazingwekkende wat de Universiteit Leiden op 30 oktober 2025 heeft gedaan.
De voorstelling heette Quantumfantum Multiversum en het was geen gewone wetenschapslezing met wat dia’s. Het was een theatervoorstelling met echte presentatoren, lichtkunst en experimenten die live op het podium werden uitgevoerd. De leerlingen, basisschoolkinderen uit Amsterdam, werden door tv-presentatoren Klaas van Kruistum en Rachel Rosier meegenomen in de wereld van de kwantumtechnologie. De kinderen waren er erg in geïnteresseerd. De mensen die achter de schermen werkten en ervoor zorgden dat alles klopte, zijn een belangrijke reden waarom dit gelukt is.
Een van deze mensen is Michiel Thijssen. De natuurkundige uit Leiden schreef het script en hielp bij het uitwerken van de experimenten. Hij begon niet met „maak het makkelijk”. Zijn eerste gedachte was: „Wees eerlijk.” „Natuurlijk moet de natuurkunde achter de experimenten kloppen”, zei hij achteraf. Dat lijkt misschien vanzelfsprekend, maar het is eigenlijk heel moeilijk om te doen. Kwantumfysica is een vakgebied dat zelfs volwassenen verwarrend en moeilijk te begrijpen vinden. Er is een bepaald soort geduld en vaardigheid voor nodig om iets te vereenvoudigen zonder het te veranderen.
Thijssen doet dit al vele jaren. Vanuit het Quantum Rules!-lab aan de Universiteit Leiden ontvangt hij vaak leerlingen uit de zesde klas van de middelbare school en hun docenten om hen een praktische kennismaking met kwantumfysica te geven. Vanuit dit perspectief is het toevoegen van een toneelstuk voor jongere kinderen geen grote sprong, maar eerder een natuurlijke uitbreiding. Er is al een manier om dingen aan te pakken en een taal die werkt. Het podium wordt nu alleen maar groter.
Het initiatief kreeg steun van Quantum Delta Leiden, en de timing was geen toeval. Onlangs heeft de VN 2025 uitgeroepen tot het Internationale Jaar van de Kwantumwetenschap en -technologie. Het feit dat het educatieve project van het Amsterdam Light Festival in datzelfde jaar over kwantummechanica ging, geeft het geheel een symbolische betekenis. “Legacy” is het hoofdthema van het festival dit jaar, dat op 27 november begon en loopt tot 18 januari 2026. Wat laten we achter voor de generaties na ons? In dit soort projecten is die vraag niet alleen voor de show; ze is belangrijk.
De kinderen gingen echter niet alleen kijken. De kinderen gebruiken wat ze hebben geleerd om in de weken na de voorstelling hun eigen lichtkunst te maken, die ze vervolgens op het festival tentoonstellen. Dat idee is interessant: dat wetenschap niet ophoudt wanneer de deuren van de theaterzaal dichtgaan, maar doorwerkt in iets dat de kinderen zelf hebben gemaakt. Het is moeilijk te zeggen of deze werken uiteindelijk blijk geven van begrip of alleen maar van enthousiasme. Maar misschien is enthousiasme wel een eerlijker uitgangspunt dan een cijfer op een toets.
Het is nog te vroeg om te zeggen wat dit soort projecten op de lange termijn zullen opleveren. Een paar van die 1.600 kinderen besluiten misschien in de toekomst natuurkunde te gaan studeren. Misschien ook niet. Het is echter wel mogelijk dat een negenjarig kind dat heeft gezien hoe licht zich tegelijkertijd in twee banen kan splitsen, dat moment niet zal vergeten. Het klinkt misschien vreemd om het podium als proeflaboratorium te gebruiken, maar in Leiden lijkt het te werken.
