Sommige liedjes ken je, ook al heb je ze nooit geleerd. „Loch Lomond“ is zo’n liedje. Soms merk je de melodie misschien niet eens op. Het kan zijn op een filmset, in een pub of zelfs in een voetbalstadion in Keulen, waar duizenden Duitsers het in het Schots zingen vóór elke thuiswedstrijd van FC Köln. Dat is op zich al een heel interessant feit, en het laat zien hoe krachtig dit liedje is.
De tekst lijkt op het eerste gezicht eenvoudig. Een man vertelt over de oevers van een Schots meer, zijn geliefde en een breuk die nooit meer goed zal komen. Maar achter die eenvoud schuilt een verhaal dat teruggaat tot 1745 en de mislukte Jacobitische opstand. Mensen die Bonnie Prince Charlie steunden, verloren hun leven, hun vrijheid en hun huizen. Het is mogelijk dat de woorden voor het eerst werden uitgesproken door een gevangene in Carlisle – een opstandeling die op weg was naar de galg terwijl zijn vriend vrij was. Men zegt dat hij zei: „Jij neemt de hoge weg, ik neem de lage weg.“ Volgens de Keltische mythe is de Lage Weg de weg waarlangs de zielen van de doden naar huis terugkeren. Sneller dan levende wezens, maar ook eenzamer.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Naam | “The Bonnie Banks o’ Loch Lomond” (ook bekend als “Loch Lomond”) |
| Type | Traditioneel Schots volkslied |
| Oorsprong | Vermoedelijk ca. 1745–1746, tijdens de Jacobitische opstand |
| Eerste publicatie | 1840–1841, door Paterson and Sons in Edinburgh |
| Taal | Schots-Engels (Scots) |
| Thema | Verlies, liefde, vaderland, dood |
| Roud-nummer | 9598 |
| Bekende uitvoeringen | Runrig, Maxine Sullivan, Benny Goodman, AC/DC, Rod Stewart |
| Locatie | Loch Lomond, ten noorden van Glasgow, Schotland |
| Bijzonderheid | Volkshymne van FC Köln; gezongen door 50.000 Schotse supporters in 2007 |
Dat dit klopt, is nooit volledig bewezen. Het lijkt echter wel waar, en misschien is dat genoeg. Mensen over de hele wereld kunnen zich vinden in de manier waarop de tekst over verlies spreekt. Het is niet alleen Schots of historisch. Het raakt mensen die nog nooit in Schotland zijn geweest. Daar valt niets aan te twijfelen.
Hoe zit het met de muziek? De melodie bestaat grotendeels uit vijf noten, wat de pentatonische toonladder wordt genoemd. Er is één extra noot die slechts één keer voorkomt, precies bij het woord „never“ in „will never meet again“. Deze keuze, of die nu bedoeld was of niet, geeft dat ene woord een gewicht dat bijna pijnlijk is om te horen. Het komt niet vaak voor dat componisten zo’n detail per ongeluk creëren.
Maar niemand weet wie de muziek heeft geschreven. De naam is verdwenen, opgeslokt door de geschiedenis. De eerste versie die werd gepubliceerd, dateert uit 1840 en werd toegeschreven aan ‘een dame’. Het bleek dat Lady John Scott de melodie gewoon had opgeschreven nadat ze een jongen het op straat in Edinburgh had horen zingen. Zij heeft het lied niet geschreven; ze heeft het alleen in leven gehouden. Dat beeld van een onbekende straatjongen die een lied met zich meedraagt dat al decennia lang rondzingt, en een vrouw die het opschrijft voordat het verdwijnt, is ontroerend.
De makers van ‘Loch Lomond’ hadden zich nooit kunnen voorstellen welk leven het sindsdien heeft geleid. Maxine Sullivan, een jazzzangeres, maakte er in 1937 een swingnummer van, wat andere artiesten ertoe aanzette volksliedjes te coveren. Het werd overgenomen door Benny Goodman. De Australisch-Schotse rockband AC/DC speelde in Glasgow een nummer dat een eerbetoon was aan hun Schotse wortels. Rod Stewart gebruikte de melodie in een popnummer aan de andere kant van de wereld.
Ralph Vaughan Williams vond het goed genoeg om er een bewerking voor een mannenkoor van te maken. In 2007 namen 50.000 voetbalfans in Schotland Runrig op voor een liefdadigheidsevenement van de BBC. Het bereikte de top van de Schotse hitlijsten. Er zijn niet veel volksliederen die van eenvoudige straatmuziek kunnen uitgroeien tot een platina-hit zonder hun ziel te verliezen. Het lijkt erop dat ‘Loch Lomond’ dat geheim kent.
Juist datgene wat het lied zo krachtig maakt, is misschien ook wat het zo moeilijk te beschrijven maakt. Het gaat over een plek, maar het voelt niet alsof het aan een bepaalde locatie gebonden is. Het is geen liefdeslied, maar het gaat wel over liefde. Het is niet triest, ook al gaat het over de dood. Er zit een gevoel van berusting in, vermengd met iets dat niet wil wijken. Het gebroken hart, zoals de tekst zegt, kent geen tweede lente. Maar hoe zit het met het lied? Dat bloeit elk jaar weer helemaal opnieuw op.
