Zodra je in de zomer over het terrein van een Europees festival loopt, valt je een patroon op. De namen op de grote borden, de gezichten op de posters en de luide stemmen die uit de luidsprekers klinken, zijn meestal van mannen. Dat zijn cijfers, geen indruk. Nieuw onderzoek naar diversiteit op Europese festivalpodia laat zien dat minstens 92% van de hoofdacts op Europese festivals uit mannen bestaat. Dat is een behoorlijk grote scheefverdeling. Structureel gezien is dit al decennia lang zo.
Je zou gemakkelijk kunnen denken dat dit slechts een kwestie van vraag en aanbod is, alsof er niet genoeg vrouwelijke artiesten zijn. Dat argument gaat echter niet op. Op elk niveau en in elke muziekstijl zit de muziekindustrie vol met getalenteerde vrouwen. Toch loopt het ergens vast. Er zit een grote breuk in de keten tussen het tekenen van een contract, geboekt worden en het halen van het hoofdpodium. De vraag is waar die breuk zit en wie ervoor verantwoordelijk is.
Boekingsbureaus weten hoe belangrijk ze zijn en gedragen zich daar ook naar. Iemand die verantwoordelijk is voor de boekingen van een Nederlands popfestival verwoordde het treffend: de lijsten waaruit je kiest, zijn al scheef voordat je ook maar één naam hebt doorgehaald. Het probleem begint niet bij het festival zelf als de meeste van de vijftig meest geboekte acts op een continent mannen zijn. Het begint eerder. Bij platenlabels en managementbureaus kun je kiezen welke artiesten gepromoot worden en welke niet.
Het is ook makkelijk om anderen de schuld te geven. Want festivals beslissen wat ze doen. Ze kiezen met wie ze praten, met wie ze onderhandelen en wie ze op de affiche zetten. Het is ook een artistieke en zakelijke keuze als ze jaar na jaar dezelfde namen blijven gebruiken, die voornamelijk uit blanke mannen bestaan. Dit wordt gepresenteerd als een manier om risico’s te beperken, maar het is eigenlijk gewoon een gewoonte.
Wat opvalt aan onderzoek naar dit onderwerp is dat de problemen niet alleen met gender te maken hebben. Op internationale festivals zijn er te weinig vrouwen uit Oost-Europa. Hoewel queer-artiesten steeds meer aandacht krijgen, blijft hun aanwezigheid riskant en hangt deze af van de cultuur van elk festival. Artiesten die veel hebben rondgereisd, een beperking hebben of niet in het binaire gendermodel passen, duiken slechts af en toe op, meer als symbolen dan als structurele aanwezigheid.
Er zijn eerste tekenen dat er verandering in komt. Om hun line-ups evenwichtiger te maken, hebben sommige festivals in Nederland en Scandinavië hun eigen regels opgesteld. Volgens onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen uit 2026 is er een kleine maar gestage stijging in het aantal vrouwen dat op Europese festivals optreedt, met iets meer etnische diversiteit dan bijvoorbeeld tien jaar geleden. Maar „iets meer“ klinkt niet zo goed als het uitgangspunt zo laag was.
De kwestie van quota komt steeds weer ter sprake, en mensen verzetten zich er altijd tegen. Dat gezegd hebbende, is het belangrijk om te onthouden dat dit verzet zelden gepaard gaat met een beter alternatief. Op de meeste gebieden zijn vrijwillige verbeterplannen niet voldoende gebleken. Onderzoekers van de Université catholique de Louvain en andere instellingen stellen dat vrouwelijke regisseurs en dramaturgen duidelijk diversere teams samenstellen dan hun mannelijke collega’s in de theaterwereld, waar vergelijkbare cijfers gelden. Dat wil zeggen: zowel wie er op het podium staat als wie achter de schermen de beslissingen neemt, is belangrijk.
Als iemand al jarenlang voor verandering strijdt, merk je dat hij of zij moe is. Niet de vermoeidheid van mensen die het hebben opgegeven, maar de vermoeidheid van mensen die al jaren dezelfde gesprekken voeren en waarbij de cijfers nauwelijks zijn veranderd. Dat is misschien wel het meest veelzeggende. Het probleem is al lang bekend. De analyses zijn beschikbaar. De suggesties zijn op tafel gelegd. Het enige wat nog moet worden beslist, is in hoeverre de sector bereid is om uit zijn comfortzone te stappen en of die bereidheid sterk genoeg is om echt een verschil te maken.
