Elk concert kent een moment waarop je alleen de muziek hoort en vergeet dat er een artiest op het podium staat. Het is het moment waarop mensen elkaar zwijgend aankijken, waarop een zaal in extase raakt of juist muisstil wordt. Artiesten die dat moment zelf willen beleven – niet vanachter een monitor in de coulissen, maar middenin – doen iets waar zelden over gesproken wordt, maar wat vaker voorkomt dan je zou denken.
In de muziekindustrie bestaat er geen formele term voor deze praktijk. Er is echter een georganiseerde variant in de beeldende kunst: kunstenaars worden gevraagd om anoniem kleine werken in te sturen voor de Incognito Art Show, die plaatsvindt in Australië en andere landen. Klanten doen hun aankoop op basis van wat ze zien, niet op basis van de maker. Pas na de aankoop wordt de identiteit van de maker onthuld. Het concept is eenvoudig: je emoties reageren ongefilterd als je niet weet wie het gemaakt heeft.
Hoewel het bij livemuziek anders werkt, is die filter nog steeds aanwezig. Een deel van de aandacht verschuift van het kunstwerk naar de artiest wanneer die het podium betreedt en iedereen weet wie hij of zij is. Wat je hoort wordt beïnvloed door je verwachtingen, overtuigingen en eerdere ervaringen. Soms kiezen artiesten die dit patroon willen doorbreken ervoor om precies het tegenovergestelde te doen: voor het publiek staan en naar hun oprechte emoties luisteren zonder dat iemand weet wie ze zijn.
De beslissing om in het geheim een concert van een jonge artiest bij te wonen is een bewuste keuze voor bekende Nederlandse artiesten zoals Suzan & Freek. Niet als beroemdheid, niet als mentor die zelf in de schijnwerpers staat, maar als een gewone gast die bijdraagt aan de vitaliteit die een jonge artiest nodig heeft om een eerste fanbase op te bouwen. Het biedt ondersteuning zonder opdringerig te zijn. Een andere manier om te zeggen: “Dit is jouw avond, niet de mijne”, is aanwezig zijn zonder herkend te worden.
Door hun visuele identiteit te verbergen, hebben anonieme producers zoals Zhu of, in een vorige generatie, Daft Punk, dit idee voortdurend aan de markt overgebracht. Het enige dat telt, is de muziek. Maar soms is het voldoende om gewoon in een jas aan de bar te staan en te luisteren zonder dat je naam aan de ervaring wordt gekoppeld; je hoeft geen masker te dragen om hetzelfde te bereiken.
De authenticiteit van die situatie heeft een zekere aantrekkingskracht. Wanneer een artiest observeert hoe iemand anders het publiek raakt, neemt hij of zij iets waar wat vanaf het podium niet zichtbaar is. De gezichten. De kleine gebaren. De momenten waarop het publiek oprecht betrokken is en de momenten waarop de interesse afneemt. Dit zijn inzichten die je gebruikt om je eigen werk te spiegelen in plaats van te kopiëren.
Zelfs als ze onopgemerkt blijven, biedt de aanwezigheid van een gevestigde naam in het publiek een vorm van erkenning voor opkomend talent die verder gaat dan een repost op sociale media. Aanwezig zijn is wat het is. En soms is het beste wat je kunt doen voor iemand die net begint, er gewoon voor hem of haar zijn.
