Hoewel Ruigoord slechts een paar kilometer verwijderd is van hartje Amsterdam, voelt het veel verder weg. Grote opslagplaatsen, industriële infrastructuur en wegen die bedoeld zijn voor vrachtverkeer in plaats van fietsers die op zoek zijn naar een kunstenaarsgehucht kenmerken het havengebied ten westen van de stad. Dan is er Ruigoord, dat groen en ongeorganiseerd is en al ruim vijftig jaar wordt bewoond door mensen die er niet hadden mogen komen, ergens tussen de opslagloodsen en de containers.
In 1973 kraakten kunstenaars in de verlaten nederzetting. Een verlaten kerkbuurtje op een industriegebied dat de gemeente Amsterdam zag als havenuitbreidingsgebied, het was toen al een ongebruikelijke locatie voor een kunstgemeenschap. Feitelijk kreeg die regio een havenfunctie. Ruigoord blijft. Er is meer dan één paragraaf nodig om uit te leggen hoe de zaken precies zijn gebeurd, inclusief de mix van rechtszaken, het tolerantiebeleid van de stad en de vasthoudendheid van de bevolking. Als gevolg hiervan blijft de locatie jaar na jaar bestaan, ook al zou dat niet zo moeten zijn.
Het bekendste evenement dat Ruigoord jaarlijks organiseert is het Landjuweel Festival. In de open ruimtes van het dorp zullen tijdens dit meerdaagse zomerevenement live elektronische muziekoptredens, kunstinstallaties, poëzievoordrachten en workshops plaatsvinden. Tienduizenden mensen bezoeken het festival niet, en dat was ook nooit het doel. Het is geen productie; het is meer een bijeenkomst. Bezoekers die voor het eerst komen, zijn af en toe verbaasd over hoe tastbaar het gemeenschapskarakter is: de organisatie wordt grotendeels gecontroleerd door de langetermijnbewoners en collectieven die er in de loop van de tijd mee verbonden zijn geraakt.
Naast het Landjuweel zijn er het hele jaar door kleine evenementen. Wekelijks komen mensen samen voor allerlei creatieve evenementen, livemuziek en avonden georganiseerd door collectieven als Boogie Movement. De dorpskerk, een opvallend bouwwerk dat al bestond vóór de komst van de krakers, doet dienst als podium en tentoonstellingsruimte.
Op sommige avonden hoor je misschien muziek spelen op de oprit, nog voordat je het dorp ziet, met licht dat door de ramen schijnt. Ruigoord wordt meestal geassocieerd met psychedelische kunst en trance, en met goede reden. Ze geven echter niet voldoende de persoonlijkheid van de plek weer. Sommige mensen zien Ruigoord als hun werkplek en niet als een kortetermijnexperiment; Sommigen hebben er tientallen jaren gewoond en gewerkt, studio’s opgericht en elk jaar op de festivals geassisteerd. Wat het onderscheidt van een voorbijgaand kraakproject dat zich op een industrieterrein heeft gevestigd, is zijn verankerde aanwezigheid.
Het kan worden bereikt, maar het zal wat werk vergen. De afstand vanaf het stadscentrum bedraagt vijftien minuten met de auto of taxi. Voor toeristen die de reis niet kennen, betekent het gebruik van het openbaar vervoer het combineren van een bus of trein met een fiets, wat meer voorbereiding vergt dan een stadsfestival. Tijdens belangrijke evenementen worden bijzondere transportinstructies gegeven. De industriële haven ziet er anders uit dan het centrum van Amsterdam voor iedereen die er op een typische avond voor het eerst naartoe reist. Dit maakt het moment van aankomst, waarop het gehucht eindelijk verschijnt, des te verbazingwekkender.
