Het publiek in de zaal van De Centrale in Gent zit rond een tafel in plaats van voor een podium. Er is een officier van justitie aanwezig. Er is een verdachte. Sommige getuigen doen verklaringen die al dan niet kloppen. Bovendien wordt het publiek – degenen die kaartjes hebben gekocht voor wat in de programmabrochure een ‘voorstelling’ wordt genoemd – uitgenodigd om een beslissing te nemen. Niet als metafoor voor een toneelstuk, maar als een handeling. Ze moeten stemmen. Ze moeten een keuze maken.
Het gaat om dat moment van onzekerheid: ben ik een jury of een toeschouwer, kijk ik naar een toneelstuk of neem ik deel aan iets dat gevolgen kan hebben? De grens tussen realiteit en fantasie is geen artistiek idee dat de jonge Gentse makers interesseert. Ze willen weten wat er gebeurt als je het publiek binnen die grens plaatst en het laat reageren.
| Context & locaties | Details |
|---|---|
| Stad | Gent, België — levendige podiumkunsten- en theaterscene |
| Sleutellocatie | De Centrale Gent — platform voor experimentele en maatschappijkritische performances |
| Opleiding | KASK — School of Arts Ghent — theater- en filmopleidingen binnen HOGENT |
| Film | Ben X (2007, regie Nic Balthazar) — Gentse locaties — realiteit/fictie grens in gaming-esthetiek |
| Methode | Docufictie, immersief drama, live jury-ervaringen, cinematografische deconstructie |
| Thema | Sociale normen bevragen — publiek activeren als deelnemer — historische en politieke contexten gebruiken |
Dit soort activiteiten is essentieel voor de Gentse theatercultuur. Een stad met een lange geschiedenis van maatschappijkritische cultuur, KASK als kunstacademie en De Centrale als experimentele ruimte vormen samen een omgeving waar jonge makers worden gerespecteerd voor hun werk dat de conventies tart. In die context is docufictie – performances waarin kunstenaars gefictionaliseerde versies van zichzelf portretteren in scenario’s die nauw aansluiten bij werkelijke sociale of historische contexten – zowel politiek controversieel als artistiek fascinerend.
Wat de Gentse traditie al lang aanvoelt, wordt gedemonstreerd in de film Ben X. Het scherm, de gebruikersinterface en de statusupdates van zijn personage dragen allemaal bij aan de perceptie van het publiek van de gekwelde jongen in Nic Balthazars bewerking van zijn eigen roman, die geleidelijk overgaat in de esthetiek van de MMORPG die hij speelt. Het is opzettelijk onduidelijk waar zijn op ontsnapping gerichte innerlijke wereld eindigt en de buitenwereld begint. De boodschap van deze onzekerheid is dat iedereen het leven tot op zekere hoogte ervaart via beschermende filters.
Die redenering manifesteert zich op verschillende manieren op het podium. Performers betreden en verlaten hun eigen verhaal. Scènes die theatraal beginnen, veranderen in iets dat niet helemaal theater is. Het publiek wordt gevraagd deel te nemen aan activiteiten die afwijken van de norm van louter zitten en observeren. Het vervagen van grenzen is een techniek, maar wel een die een doel dient: het stelt het publiek in staat om op een manier met de inhoud te interageren die passieve observatie voorkomt.
Het is terecht om je af te vragen of dat altijd werkt. Er bestaat een kans dat de constructie de inhoud overschaduwt, waardoor de meta-laag intrigerender lijkt dan het eigenlijke materiaal. De topregisseurs in Gent weten dit. In plaats van het conflict tussen realiteit en fictie als kader te gebruiken, zetten ze het in als dramaturgisch middel om een statement te maken over de wereld buiten het theater. Theater dat zich stevig aan de andere kant van de vierde wand bevindt, heeft een ander effect wanneer dat lukt.
