Tijdens het festival van Annecy is er altijd wel iets te beleven. Op de drukke terrassen hangt een sterke geur van koffie, en er heerst een levendige sfeer onder professionals die elkaar na een jaar weer terugzien. Het voelt alsof hier beslissingen worden genomen die een blijvende invloed zullen hebben op de animatie-industrie. Maar dit jaar was er nog iets anders. Een zekere spanning. Iedereen leek een gevoel van onbehagen te ervaren dat moeilijk onder woorden te brengen is.
Toen de korte film Danse macabre van de Nederlandse regisseur Hisko Hulsing voor het eerst werd vertoond, barstte de bom. Mensen op het festival applaudisseerden enthousiast voor andere films in de competitie, maar ze joelden Hulsings film uit. Ik riep naar Annecy: „Schaam je! Dit kost ons onze banen!”, schreeuwde iemand vanuit de menigte. Hulsing riep terug dat er jarenlang door 80 mensen aan zijn film was gewerkt. Het was duidelijk waarom hij zo boos was. Ik voelde me rot bij die scène. Het zei meer over hoe slecht het festival was dan over hoe goed de film was.
| Informatie | Details |
|---|---|
| Evenement | Internationaal Animatiefilmfestival van Annecy (2026) |
| Locatie | Annecy, Frankrijk |
| Organisator | CITIA |
| Centraal werk | Danse macabre van Hisko Hulsing |
| Gebruikte technologie | Stable Diffusion (generatieve AI), olieverfschilderijen, computeranimatie |
| Betrokken organisaties | Les Intervalles, SNTPCT, SdS, CSVI |
| Kern van het debat | Ethisch gebruik van generatieve AI in animatieproductie |
| Aantal vakbonden protest 2025 | 27 vakbonden uit acht landen |
| Petitie 2026 | Meer dan 600 handtekeningen in één weekend |
“Danse macabre” is niet zomaar een AI-project. Een leger van skeletten trekt ten strijde op de klanken van het “Allegro” uit de Tiende symfonie van Sjostakovitsj. De schilderijen zijn gebaseerd op Hulsings eigen olieverfschilderijen die momenteel te zien zijn in een stadsgalerie. Zijn team gebruikte een generatief AI-programma genaamd Stable Diffusion om de specifieke visuele textuur toe te voegen door computergeanimeerde figuren te schilderen in de stijl van zijn werk. Het kost veel tijd en het is moeilijk te begrijpen hoe je zoiets maakt. Maar het woord „AI“ was genoeg om sommige mensen te laten doen alsof de film uitsluitend uit algoritmen bestond.
Dat is precies wat er mis is met dit debat. Het woord ‘AI’ heeft tegenwoordig zoveel betekenissen dat het eigenlijk niets meer betekent. Wanneer een schrijver ChatGPT gebruikt om een samenvatting te maken, is dat totaal iets anders dan wanneer een studio generatieve AI gebruikt om animators te vervangen. Beide vallen echter onder dezelfde brede term. Het gesprek blijft in dezelfde cirkel ronddraaien zolang niemand de moeite neemt om die begrippen van elkaar te onderscheiden.
Dat komt deels door het festival zelf. Annecy heeft het al jaren over de noodzaak van ‘ethisch gebruik’ van generatieve AI. Dat geeft me een beter gevoel. Maar wat houdt dat eigenlijk in? De organisatie heeft daar nooit een antwoord op gegeven. Les Intervalles, een Franse groep voor vrouwen die in de animatie werken, bracht die vraag dit jaar opnieuw ter sprake in een open brief. Meer dan 600 mensen ondertekenden de bijbehorende petitie in slechts één weekend. Vorig jaar kwamen zevenentwintig vakbonden uit acht verschillende landen op hetzelfde festival bijeen om hun zorgen te uiten. Beide keren was het antwoord van het festival vriendelijk, maar bestond het uit loze woorden.
Te midden van al deze ophef dreigt een echt moreel argument ondergesneeuwd te raken. Hulsing maakte gebruik van Stable Diffusion, een van de populairste generatieve AI-programma’s. Deze programma’s zijn getraind op miljarden afbeeldingen die zonder toestemming van het internet zijn gehaald. Dat is echt een probleem. Het is niet zomaar een gok, of een kwestie van smaak of voorkeur; het is een kwestie van eigendomsrechten en auteursrecht.
De wetgeving loopt nog achter op de feiten, maar het lijkt waarschijnlijk dat dit gebruik uiteindelijk als illegaal zal worden aangemerkt. Er is een duidelijk verschil tussen dat en de bredere vraag of generatieve AI überhaupt gebruikt zou moeten worden. Het is mogelijk dat een GenAI-netwerk alleen zou kunnen leren van royaltyvrije content, zodat het niet zonder toestemming gebruik zou maken van het werk van duizenden illustratoren en animators. Dat geval zou heel anders zijn dan de andere. Maar er is een probleem met de programma’s die er op dit moment zijn, omdat ze op die onethische manier zijn gemaakt. De technologie is niet het punt. Het gaat erom hoe het tot stand is gekomen.
De manier waarop het festival dit jaar met de ophef omging – met een verklaring waarin het protest bij Danse macabre een „heksenjacht“ werd genoemd, terwijl tegelijkertijd werd gezegd dat men de zorgen begreep – wekt de indruk dat Annecy nog niet heeft besloten welke kant het kiest. Misschien is dat ook niet waar een festival voor bedoeld is. Door jaar na jaar vage beloften te doen over ‘ethisch gebruik’ lijkt het alsof je de vraag niet wilt beantwoorden. En de leegte wordt opgevuld door boegeroep, open brieven en een Nederlandse filmmaker die zijn woede midden in een zaal moet verdedigen terwijl zijn film over de opkomst van het fascisme roerloos op het scherm staat.
