Er hangt altijd een vrolijke sfeer op de Toneelacademie als er een diploma-uitreiking is. Ouders met bloemen, studenten die elkaar omhelzen en docenten die stralen van trots. Een paar weken later zit diezelfde pas afgestudeerde maker in zijn eentje achter een laptop, bezig met het invullen van een subsidieaanvraag van dertig pagina’s voor een project dat niet eens genoeg opbrengt om de huur te betalen.
Het is niet alsof niemand hen had gewaarschuwd. Dat gezegd hebbende, is er een groot verschil tussen weten dat het moeilijk zal zijn en het daadwerkelijk meemaken. Al jaren kampt de Nederlandse podiumkunstenwereld met een probleem bij de overgang van de toneelschool naar de professionele wereld. Als je afstudeert aan de Toneelacademie Maastricht of de Academie voor Theater en Dans in Amsterdam, kom je terecht in een wereld waar structurele subsidies bijna altijd aan bekende gezelschappen worden toegekend.
| Onderwerp | Van theaterschool naar de beroepspraktijk |
|---|---|
| Sector | Podiumkunsten / Theater, Nederland |
| Relevante opleidingen | Toneelacademie Maastricht, Academy of Theatre and Dance (AHK Amsterdam) |
| Belangrijke spelers | Het Nationale Theater, Noord Nederlands Toneel, Jonge Harten Festival |
| Financiering | Projectsubsidies, VandenEnde Foundation, PLAN TalentHub Brabant |
| Centrale uitdaging | Overgang van opleiding naar zelfstandig produceren in een krappe markt |
| Relevante trend | Opkomst van interdisciplinair en locatietheater als overlevingsstrategie |
| Doelgroep artikel | Jonge kunstenaars, theaterliefhebbers, beleidsmakers cultuur |
In beleidsjargon worden jonge makers keurig ‘nieuwe makers’ genoemd, een term die klinkt als een belofte maar meer weg heeft van een wachtkamer. Kortlopende projectsubsidies, concurrentie met tientallen anderen en de verwachting dat je het zelf maar uitzoekt. De verandering in wat er van een maker wordt verwacht, is misschien wel het meest schokkende aan de hele situatie. Toneelscholen leiden kunstenaars op. In de zakenwereld zijn ondernemers nodig.
Zelfs als je alleen maar weet hoe je moet regisseren, moet je nog steeds geld zien te vinden, een tournee plannen en je eigen publiek opbouwen als je na je afstuderen een voorstelling wilt opvoeren. De gedachte hieraan bevrijdt sommige mensen. Veel mensen hebben het gevoel dat ze langzaam moe worden.
Er zijn plekken die dit begrijpen, en dat is goed. PLAN TalentHub Brabant biedt jongeren die theater-, dans- en circusvoorstellingen maken al jaren een meerjarenprogramma met begeleiding en podiumtijd. Dit is iets wat elders meestal niet gegarandeerd wordt. Het Jonge Harten Theaterfestival in Groningen biedt de volgende generatie een podium dat buiten de gebaande paden van de grote, door de overheid gesubsidieerde instellingen ligt. En in Amsterdam biedt het Amsterdams Theaterhuis nieuwe gezelschappen die anders geen plek zouden hebben om op te treden, een goedkope locatie om dat te doen.
Toch vertoont het systeem nog steeds fundamentele tekortkomingen. Pas afgestudeerden beschikken doorgaans niet over de netwerken, de naamsbekendheid of de staat van dienst waar investeerders en programmeurs naar op zoek zijn. Dat is geen cynisme; zo werkt het nu eenmaal in die sector. Er wordt veel gesproken over het ontwikkelen van talent, maar het geld houdt daar zelden gelijke tred mee.
Het is echter interessant dat de makers die het volhouden steeds vaker een andere richting inslaan. Dat model van puur teksttheater in een black box voor een publiek van vijftig of meer mensen die ervoor hebben betaald, krijgt steeds minder aandacht. Mensen die nu doorbreken, combineren verschillende kunstvormen, kiezen andere locaties dan traditionele theaters, of zoeken actief naar manieren om samen te werken met gemeenschappen, scholen en buurten. Eline Arbo, inmiddels een bekende naam, begon haar carrière met onderzoekvoorstellingen bij het Noord Nederlands Toneel die bedoeld waren om alle theaterregels te doorbreken. Het bleek een goed idee te zijn om bereid te zijn te zoeken en niet te weten hoe dingen moesten worden gedaan.
Maar voor elke Eline Arbo zijn er tientallen andere makers die in het begin net zo gedreven waren, maar na drie jaar van mislukte financieringsrondes zijn gestopt om aan iets anders te gaan werken. Dat verlies doet er eigenlijk niet toe.
Het theater biedt ruimte aan jonge mensen met grote dromen. Je hebt niet zoveel geld of zekerheid als een generatie geleden, dus moet je die plek zelf overnemen, opbouwen en beschermen. De sector stelt zichzelf deze vraag niet vaak genoeg: moet dat zo blijven?
